Τρίτη 14 Ιουλίου 2015

Συναυλία στο Ηρώδειο για τα 90 χρόνια του Μίκη Θεοδωράκη


Στο αφιέρωμα στο Μίκη Θεοδωράκη, που παρουσιάστηκε στο Ωδείο Ηρώδου του Αττικού την Τρίτη 14 Ιουλίου 2015, ακούστηκαν η Πρώτη Συμφωνία και το Άξιον Εστί, με την Κρατική Ορχήστρα Αθηνών υπό τη διεύθυνση του Λουκά Καρυτινού και με τη συμμετοχή του Γιώργου Νταλάρα, του Δημήτρη Πλατανιά, του Άκη Σακελλαρίου και τις χορωδίες των Μουσικών Συνόλων του δήμου Αθηναίων, του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου «Μελωδοί», και τη χορωδία της ΕΡΤ.




Η ευχαριστήρια επιστολή του Μίκη Θεοδωράκη προς τους διοργανωτές:
«Θέλω να ευχαριστήσω το Φεστιβάλ Αθηνών και την Κρατική Ορχήστρα Αθηνών για την απόφασή τους να παρουσιάσουν στο Ηρώδειο τα έργα μου "Πρώτη Συμφωνία" και "Άξιον Εστί". Όπως επίσης να χαιρετήσω όλους τους άξιους συντελεστές, που είμαι βέβαιος ότι με το ταλέντο και την προσωπικότητά τους θα βοηθήσουν, ώστε τα έργα μου να έχουν την όσο γίνεται καλλίτερη ερμηνεία και παρουσία.
Πρέπει να ομολογήσω, ότι αισθάνομαι άβολα που η μουσική μου θα ακουστεί σε μια εποχή που κυριαρχείται από τον μεγάλο πόνο των γερόντων που λιώνουν στις ουρές για ένα πιάτο φαΐ. Είναι επόμενο να αισθάνομαι ντροπή, ειδικά εγώ που ενώ κουβαλάω στην πλάτη μου τα ίδια χρόνια, έχω το προνόμιο να απολαμβάνω την ίδια στιγμή την μεγάλη χαρά ενός ανθρώπου της Τέχνης, που το έργο του παρουσιάζεται σε έναν ιστορικό χώρο μπροστά σε ένα μεγάλο κοινό.
Το μόνο που με παρηγορεί, είναι ο συμβολισμός από την συνύπαρξη μέσα στον ίδιο Λαό του πόνου και της ελπίδας αλλά και της βεβαιότητας ότι κάποτε ο πόνος θα εξαλειφθεί, ενώ η ελπίδα θα γιγαντωθεί και θα γίνει πραγματικότητα.
Άλλωστε ας μην ξεχνάμε ότι την Πρώτη μου Συμφωνία την συνέθεσα μέσα σε συνθήκες του μεγαλύτερου Πόνου που μπορεί να γνωρίσει ο άνθρωπος, για να αποδείξω ότι η Ελπίδα είναι αυτή που θριαμβεύει πάντοτε όταν έχει κανείς μέσα του αληθινή Πίστη στον Άνθρωπο και στη Ζωή.
Σας ευχαριστώ όλους».

Αθήνα, 9.7.2015
Μίκης Θεοδωράκης


Flash-back to the real thing:



Και μια αληθινή ιστορία όπως τη διηγείται ο μαέστρος:

Βρίσκομαι το φθινόπωρο του 1964 στις Σέρρες για συναυλία. Οι φαντάροι ουρά μπροστά στο θέατρο, δεν έχουν λεφτά για εισιτήριο. Λέω "να μπούνε τζάμπα". Λέει ο εφοριακός, καθοδηγημένος απ΄τους ασφαλίτες που είναι πλάι του, "πρέπει να πληρώσουν το φόρο". "Μετράτε κεφάλια και πληρώνω εγώ", τους απαντώ.

Εκείνη τη στιγμή, μπροστά στο δισκάδικο που ήταν απέναντι απ΄το θέατρο, βλέπω να σχηματίζεται μια μεγάλη ουρά.

-Περί τίνος πρόκειται; Ερωτώ.

-Ήρθε ο δίσκος του ΑΞΙΟΝ ΕΣΤΙ.

Χάρηκα. Τότε βλέπω να μπαίνει πίσω πίσω στην ουρά ένας χωριάτης μαζί με το μουλάρι του. Περίεργο. Τον πλησιάζω.

-Πατριώτη, του λέω, γιατί κάθεσαι στην ουρά; Τι πουλάνε στο μαγαζί;

Αφού με κοίταξε από πάνω ως κάτω, τέλος αποφάσισε να μου μιλήσει. Είχε, φαίνεται, το φόβο πως μπορεί να είμαι αστυνομικός.

-Μάθαμε στο χωριό ότι σήμερα θα 'ρθει στις Σέρρες το ΑΞΙΟΝ ΕΣΤΙ και το χωριό μ' έστειλε ν' αγοράσω το δίσκο…

-Ά! του είπα, σ΄ευχαριστώ για την πληροφορία.

Και σκέφτηκα εκείνη τη στιγμή "Άραγες υπάρχει τίποτα πιο σημαντικό να κάνεις στη ζωή σου; Μήπως αυτό είναι η κορυφή;…" 

Τετάρτη 1 Ιουλίου 2015

The End of the Party - Graham Greene (1904-1991)



Peter Morton woke with a start to face the first light. Rain tapped against the glass. It was January the fifth.

He looked across a table on which a night-light had guttered into a pool of water, at the other bed. Francis Morton was still asleep, and Peter lay down again with his eyes on his brother. It amused him to imagine it was himself whom he watched, the same hair, the same eyes, the same lips and line of cheek. But the thought palled, and the mind went back to the fact which lent the day importance. It was the fifth of January. He could hardly believe a year had passed since Mrs Henne-Falcon had given her last children's party.

Francis turned suddenly upon his back and threw an arm across his face, blocking his mouth. Peter's heart began to beat fast, not with pleasure now but with uneasiness. He sat up and called across the table, "Wake up." Francis's shoulders shook and he waved a clenched fist in the air, but his eyes remained closed. To Peter Morton the whole room seemed to darken, and he had the impression of a great bird swooping. He cried again, "Wake up," and once more there was silver light and the touch of rain on the windows. 

Francis rubbed his eyes. "Did you call out?"' he asked.

"You are having a bad dream," Peter said. Already experience had taught him how far their minds reflected each other. But he was the elder, by a matter of minutes, and that brief extra interval of light, while his brother still struggled in pain and darkness, had given him self-reliance and an instinct of protection towards the other who was afraid of so many things.

"I dreamed that I was dead," Francis said.

"What was it like?"' Peter asked.

"I can't remember," Francis said.

"You dreamed of a big bird."

"Did I?"

The two lay silent in bed facing each other, the same green eyes, the same nose tilting at the tip, the same firm lips, and the same premature modelling of the chin. The fifth of January, Peter thought again, his mind drifting idly from the image of cakes to the prizes which might be won. Egg-and-spoon races, spearing apples in basins of water, blind man's buff.

"I don't want to go," Francis said suddenly. "I suppose Joyce will be there ... Mabel Warren." Hateful to him, the thought of a party shared with those two. They were older than he. Joyce was eleven and Mabel Warren thirteen. The long pigtails swung superciliously to a masculine stride. Their sex humiliated him, as they watched him fumble with his egg, from under lowered scornful lids. And last year ... he turned his face away from Peter, his cheeks scarlet.

"What's the matter?"' Peter asked.

"Oh, nothing. I don't think I'm well. I've got a cold. I oughtn't to go to the party."

Peter was puzzled. "But Francis, is it a bad cold?"

"It will be a bad cold if I go to the party. Perhaps I shall die."

"Then you mustn't go," Peter said, prepared to solve all difficulties with one plain sentence, and Francis let his nerves relax, ready to leave everything to Peter. But though he was grateful he did not turn his face towards his brother. His cheeks still bore the badge of a shameful memory, of the game of hide and seek last year in the darkened house, and of how he had screamed when Mabel Warren put her hand suddenly upon his arm. He had not heard her coming. Girls were like that. Their shoes never squeaked. No boards whined under the tread. They slunk like cats on padded claws.

When the nurse came in with hot water Francis lay tranquil leaving everything to Peter. Peter said, "Nurse, Francis has got a cold."

The tall starched woman laid the towels across the cans and said, without turning, "The washing won't be back till tomorrow. You must lend him some of your handkerchiefs."

"But, Nurse," Peter asked, "hadn't he better stay in bed?"

"We'll take him for a good walk this morning," the nurse said. "Wind'll blow away the germs. Get up now, both of you," and she closed the door behind her.

"I'm sorry," Peter said. "Why don't you just stay in bed? I'll tell mother you felt too ill to get up." But rebellion against destiny was not in Francis's power. If he stayed in bed they would come up and tap his chest and put a thermometer in his mouth and look at his tongue, and they would discover he was malingering. It was true he felt ill, a sick empty sensation in his stomach and a rapidly beating heart, but he knew the cause was only fear, fear of the party, fear of being made to hide by himself in the dark, uncompanioned by Peter and with no night-light to make a blessed breach.

"No, I'll get up," he said, and then with sudden desperation, "But I won't go to Mrs Henne-Falcon's party. I swear on the Bible I won't." Now surely all would be well, he thought. God would not allow him to break so solemn an oath. He would show him a way. There was all the morning before him and all the afternoon until four o'clock. No need to worry when the grass was still crisp with the early frost. Anything might happen. He might cut himself or break his leg or really catch a bad cold. God would manage somehow.

He had such confidence in God that when at breakfast his mother said, "I hear you have a cold, Francis," he made light of it. "We should have heard more about it," his mother said with irony, "if there was not a party this evening," and Francis smiled, amazed and daunted by her ignorance of him.

His happiness would have lasted longer if, out for a walk that morning, he had not met Joyce. He was alone with his nurse, for Peter had leave to finish a rabbit-hutch in the woodshed. If Peter had been there he would have cared less; the nurse was Peter's nurse also, but now it was as though she were employed only for his sake, because he could not be trusted to go for a walk alone. Joyce was only two years older and she was by herself.

She came striding towards them, pigtails flapping. She glanced scornfully at Francis and spoke with ostentation to the nurse. "Hello, Nurse. Are you bringing Francis to the party this evening? Mabel and I are coming." And she was off again down the street in the direction of Mabel Warren's home, consciously alone and self-sufficient in the long empty road.

"Such a nice girl," the nurse said. But Francis was silent, feeling again the jump-jump of his heart, realizing how soon the hour of the party would arrive. God had done nothing for him, and the minutes flew.

They flew too quickly to plan any evasion, or even to prepare his heart for the coming ordeal. Panic nearly overcame him when, all unready, he found himself standing on the doorstep, with coat- collar turned up against a cold wind, and the nurse's electric torch making a short trail through the darkness. Behind him were the lights of the hall and the sound of a servant laying the table for dinner, which his mother and father would eat alone. He was nearly overcome by the desire to run back into the house and call out to his mother that he would not go to the party, that he dared not go. They could not make him go. He could almost hear himself saying those final words, breaking down for ever the barrier of ignorance which saved his mind from his parents' knowledge. "I'm afraid of going. I won't go. I daren't go. They'll make me hide in the dark, and I'm afraid of the dark. I'll scream and scream and scream."

He could see the expression of amazement on his mother's face, and then the cold confidence of a grown- up's retort. "Don't be silly. You must go. We've accepted Mrs Henne-Falcon's invitation."

But they couldn't make him go; hesitating on the doorstep while the nurse's feet crunched across the frost-covered grass to the gate, he knew that. He would answer: "You can say I'm ill. I won't go. I'm afraid of the dark." And his mother: "Don't be silly. You know there's nothing to be afraid of in the dark." But he knew the falsity of that reasoning; he knew how they taught also that there was nothing to fear in death, and how fearfully they avoided the idea of it. But they couldn't make him go to the party. "I'll scream. I'll scream."

"Francis, come along." He heard the nurse's voice across the dimly phosphorescent lawn and saw the yellow circle of her torch wheel from tree to shrub. "I'm coming," he called with despair; he couldn't bring himself to lay bare his last secrets and end reserve between his mother and himself, for there was still in the last resort a further appeal possible to Mrs Henne- Falcon. He comforted himself with that, as he advanced steadily across the hall, very small, towards her enormous bulk. His heart beat unevenly, but he had control now over his voice, as he said with meticulous accent, "Good evening, Mrs Henne-Falcon. It was very good of you to ask me to your party." With his strained face lifted towards the curve of her breasts, and his polite set speech, he was like an old withered man. As a twin he was in many ways an only child. To address Peter was to speak to his own image in a mirror, an image a little altered by a flaw in the glass, so as to throw back less a likeness of what he was than of what he wished to be, what he would be without his unreasoning fear of darkness, footsteps of strangers, the flight of bats in dusk-filled gardens.

"Sweet child," said Mrs Henne-Falcon absent-mindedly, before, with a wave of her arms, as though the children were a flock of chickens, she whirled them into her set programme of entertainments: egg-and-spoon races, three-legged races, the spearing of apples, games which held for Francis nothing worse than humiliation. And in the frequent intervals when nothing was required of him and he could stand alone in corners as far removed as possible from Mabel Warren's scornful gaze, he was able to plan how he might avoid the approaching terror of the dark. He knew there was nothing to fear until after tea, and not until he was sitting down in a pool of yellow radiance cast by the ten candles on Colin Henne- Falcon's birthday cake did he become fully conscious of the imminence of what he feared. He heard Joyce's high voice down the table, "After tea we are going to play hide and seek in the dark."
   
"Oh, no," Peter said, watching Francis's troubled face, "don't let's. We play that every year."

"But it's in the programme," cried Mabel Warren. "I saw it myself. I looked over Mrs Henne-Falcon's shoulder. Five o'clock tea. A quarter to six to half past, hide and seek in the dark. It's all written down in the programme."

Peter did not argue, for if hide and seek had been inserted in Mrs Henne- Falcon's programme, nothing which he could say would avert it. He asked for another piece of birthday cake and sipped his tea slowly. Perhaps it might be possible to delay the game for a quarter of an hour, allow Francis at least a few extra minutes to form a plan, but even in that Peter failed, for children were already leaving the table in twos and threes. It was his third failure, and again he saw a great bird darken his brother's face with its wings. But he upbraided himself silently for his folly, and finished his cake encouraged by the memory of that adult refrain, "There's nothing to fear in the dark." The last to leave the table, the brothers came together to the hall to meet the mustering and impatient eyes of Mrs Henne-Falcon.

"And now," she said, "we will play hide and seek in the dark."

Peter watched his brother and saw the lips tighten. Francis, he knew, had feared this moment from the beginning of the party, had tried to meet it with courage and had abandoned the attempt. He must have prayed for cunning to evade the game, which was now welcomed with cries of excitement by all the other children. "Oh, do let's." "We must pick sides." "Is any of the house out of bounds?"' "Where shall home be?"

"I think," said Francis Morton, approaching Mrs Henne-Falcon, his eyes focused unwaveringly on her exuberant breasts, "it will be no use my playing. My nurse will be calling for me very soon."

"Oh, but your nurse can wait, Francis," said Mrs Henne-Falcon, while she clapped her hands together to summon to her side a few children who were already straying up the wide staircase to upper floors. "Your mother will never mind."

That had been the limit of Francis's cunning. He had refused to believe that so well- prepared an excuse could fail. All that he could say now, still in the precise tone which other children hated, thinking it a symbol of conceit, was, "I think I had better not play." He stood motionless, retaining, though afraid, unmoved features. But the knowledge of his terror, or the reflection of the terror itself, reached his brother's brain. For the moment, Peter Morton could have cried aloud with the fear of bright lights going out, leaving him alone in an island of dark surrounded by the gentle lappings of strange footsteps. Then he remembered that the fear was not his own, but his brother's. He said impulsively to Mrs Henne-Falcon, "Please, I don't think Francis should play. The dark makes him jump so." They were the wrong words. Six children began to sing, "Cowardy cowardy custard," turning torturing faces with the vacancy of wide sunflowers towards Francis Morton.

Without looking at his brother, Francis said, "Of course I'll play. I'm not afraid, I only thought ..." But he was already forgotten by his human tormentors. The children scrambled round Mrs Henne-Falcon, their shrill voices pecking at her with questions and suggestions.

"Yes, anywhere in the house. We will turn out all the lights. Yes, you can hide in the cupboards. You must stay hidden as long as you can. There will be no home."

Peter stood apart, ashamed of the clumsy manner in which he had tried to help his brother. Now he could feel, creeping in at the corners of his brain, all Francis's resentment of his championing. Several children ran upstairs, and the lights on the top floor went out. Darkness came down like the wings of a bat and settled on the landing. Others began to put out the lights at the edge of the hall, till the children were all gathered in the central radiance of the chandelier, while the bats squatted round on hooded wings and waited for that, too, to be extinguished.

"You and Francis are on the hiding side," a tall girl said, and then the light was gone, and the carpet wavered under his feet with the sibilance of footfalls, like small cold draughts, creeping away into corners.

"Where's Francis?"' he wondered. "If I join him he'll be less frightened of all these sounds." "These sounds" were the casing of silence: the squeak of a loose board, the cautious closing of a cupboard door, the whine of a finger drawn along polished wood.

Peter stood in the centre of the dark deserted floor, not listening but waiting for the idea of his brother's whereabouts to enter his brain. But Francis crouched with fingers on his ears, eyes uselessly closed, mind numbed against impressions, and only a sense of strain could cross the gap of dark. Then a voice called "Coming", and as though his brother's self- possession had been shattered by the sudden cry, Peter Morton jumped with his fear. But it was not his own fear. What in his brother was a burning panic was in him an altruistic emotion that left the reason unimpaired. "Where, if I were Francis, should I hide?"' And because he was, if not Francis himself, at least a mirror to him, the answer was immediate. "Between the oak bookcase on the left of the study door, and the leather settee." Between the twins there could be no jargon of telepathy. They had been together in the womb, and they could not be parted.

Peter Morton tiptoed towards Francis's hiding-place. Occasionally a board rattled, and because he feared to be caught by one of the soft questers through the dark, he bent and untied his laces. A tag struck the floor and the metallic sound set a host of cautious feet moving in his direction. But by that time he was in his stockings and would have laughed inwardly at the pursuit had not the noise of someone stumbling on his abandoned shoes made his heart trip. No more boards revealed Peter Morton's progress.

On stockinged feet he moved silently and unerringly towards his object. Instinct told him he was near the wall, and, extending a hand, he laid the fingers across his brother's face.

Francis did not cry out, but the leap of his own heart revealed to Peter a proportion of Francis's terror. "It's all right," he whispered, feeling down the squatting figure until he captured a clenched hand. "It's only me. I'll stay with you." And grasping the other tightly, he listened to the cascade of whispers his utterance had caused to fall. A hand touched the book-case close to Peter's head and he was aware of how Francis's fear continued in spite of his presence. It was less intense, more bearable, he hoped, but it remained. He knew that it was his brother's fear and not his own that he experienced. The dark to him was only an absence of light; the groping hand that of a familiar child. Patiently he waited to be found.

He did not speak again, for between Francis and himself was the most intimate communion. By way of joined hands thought could flow more swiftly than lips could shape themselves round words. He could experience the whole progress of his brother's emotion, from the leap of panic at the unexpected contact to the steady pulse of fear, which now went on and on with the regularity of a heart- beat. Peter Morton thought with intensity, "I am here. You needn't be afraid. The lights will go on again soon. That rustle, that movement is nothing to fear. Only Joyce, only Mabel Warren." He bombarded the drooping form with thoughts of safety, but he was conscious that the fear continued. "They are beginning to whisper together. They are tired of looking for us. The lights will go on soon. We shall have won. Don't be afraid. That was someone on the stairs. I believe it's Mrs Henne- Falcon. Listen. They are feeling for the lights." Feet moving on a carpet, hands brushing a wall, a curtain pulled apart, a clicking handle, the opening of a cupboard door. In the case above their heads a loose book shifted under a touch. "Only Joyce, only Mabel Warren, only Mrs Henne- Falcon," a crescendo of reassuring thought before the chandelier burst, like a fruit-tree, into bloom.

The voice of the children rose shrilly into the radiance. "Where's Peter?"' "Have you looked upstairs?"' "Where's Francis?"' but they were silenced again by Mrs Henne-Falcon's scream. But she was not the first to notice Francis Morton's stillness, where he had collapsed against the wall at the touch of his brother's hand. Peter continued to hold the clenched fingers in an arid and puzzled grief. It was not merely that his brother was dead. His brain, too young to realize the full paradox, wondered with an obscure self- pity why it was that the pulse of his brother's fear went on and on, when Francis was now where he had always been told there was no more terror and no more--darkness.

Πέμπτη 29 Ιανουαρίου 2015

Καπνισμένο Τσουκάλι - Γιάννης Ρίτσος



ΕΙΤΑΝ μακρύς ο δρόμος ως εδώ. Πολύ μακρύς, αδελφέ μου.
Οι χειροπέδες βάραιναν τα χέρια. Τα βράδια
που ο μικρός γλόμπος κουνούσε το κεφάλι του λέγοντας «πέρασε η ώρα»
εμείς διαβάζαμε την ιστορία του κόσμου σε μικρά ονόματα
σε κάποιες χρονολογίες σκαλισμένες με το νύχι στους τοίχους των φυλακών
σε κάτι παιδιάστικα σχέδια των μελλοθανάτων
— μια καρδιά, ένα τόξο, ένα καράβι πούσκιζε σίγουρα το χρόνο,
σε κάποιους στίχους που έμειναν στη μέση για να τους τελειώσουμε
σε κάποιους στίχους που τελειώσαν για να μην τελειώσουμε.

Είταν μακρύς ο δρόμος ως εδώ — δύσκολος δρόμος.
Τώρα είναι δικός σου αυτός ο δρόμος. Τον κρατάς
όπως κρατάς το χέρι του φίλου σου και μετράς το σφυγμό του
πάνου σε τούτο το σημάδι που άφησαν οι χειροπέδες.
Κανονικός σφυγμός. Σίγουρο χέρι.
Κανονικός σφυγμός. Σίγουρος δρόμος.

ΔΙΠΛΑ σου αυτός ο ανάπηρος πριν κοιμηθεί βγάζει το πόδι του
τ' αφήνει στη γωνιά — ένα κούφιο ξύλινο πόδι —
πρέπει να το γεμίσεις όπως γεμίζεις τη γλάστρα με χώμα να φυτέψεις λουλούδια
όπως γεμίζει το σκοτάδι με αστέρια
όπως γεμίζει λίγο-λίγο η φτώχεια στοχασμό κι αγάπη.

Τόχουμε απόφαση, μια μέρα όλοι οι άνθρωποι νάχουνε δυο πόδια  
ένα χαρούμενο γεφύρι από μάτια σε μάτια
από καρδιά σε καρδιά. Γι’ αυτό όπου καθήσεις
ανάμεσα στα τσουβάλια του καταστρώματος φεύγοντας για την εξορία
πίσω απ' τα σίδερα του τμήματος μεταγωγών
κοντά στο θάνατο που δε λέει «αύριο»

ανάμεσα σε χιλιάδες δεκανίκια από πικρά σακατεμένα χρόνια,
εσύ λες «αύριο» και κάθεσαι ήσυχος και βέβαιος
όπως κάθεται ένας δίκαιος άνθρωπος αντίκρυ στους ανθρώπους.

ΑΥΤΑ τα κόκκινα σημάδια στους τοίχους μπορεί νάναι κι από αίμα
— όλο το κόκκινο στις μέρες μας είναι αίμα —
μπορεί νάναι κι απ' το λιόγερμα που χτυπάει στον απέναντι τοίχο.

Κάθε δείλι τα πράγματα κοκκινίζουν πριν σβήσουν
κι ο θάνατος είναι πιο κοντά. Έξω απ' τα κάγκελα
είναι οι φωνές των παιδιών και το σφύριγμα του τραίνου.

Τότε τα κελλιά γίνονται πιο στενά
και πρέπει να σκεφτείς το φως σ' έναν κάμπο με στάχυα
και το ψωμί στο τραπέζι των φτωχών
και τις μητέρες να χαμογελάνε στα παράθυρα
για να βρεις λίγο χώρο ν' απλώσεις τα πόδια σου.

Κείνες τις ώρες σφίγγεις το χέρι του συντρόφου σου,
γίνεται μια σιωπή γεμάτη δέντρα
το τσιγάρο κομμένο στη μέση γυρίζει από στόμα σε στόμα
όπως ένα φανάρι που ψάχνει το δάσος — βρίσκουμε τη φλέβα
πού φτάνει στην καρδιά της άνοιξης. Χαμογελάμε.

ΧΑΜΟΓΕΛΑΜΕ κατά μέσα. Αυτό το χαμόγελο το κρύβουμε τώρα.
Παράνομο χαμόγελο — όπως παράνομος έγινε κι ο ήλιος
παράνομη κ' η αλήθεια. Κρύβουμε το χαμόγελο
όπως κρύβουμε στην τσέπη μας τη φωτογραφία της αγαπημένης μας
όπως κρύβουμε την ιδέα της λευτεριάς ανάμεσα στα δυο φύλλα της καρδιάς μας.
Όλοι εδώ πέρα έχουμε έναν ουρανό και το ίδιο χαμόγελο.

Αύριο μπορεί να μας σκοτώσουν. Αυτό το χαμόγελο
κι αυτόν τον ουρανό δεν μπορούν να μας τα πάρουν.

ΞΕΡΟΥΜΕ πως ο ίσκιος μας θα μείνει πάνου στα χωράφια
πάνου στην πλίθινη μάντρα του φτωχόσπιτου
πάνου στους τοίχους των μεγάλων σπιτιών πού θα χτίζονται αύριο
πάνου στην ποδιά της μητέρας πού καθαρίζει φρέσκα φασολάκια
στη δροσερήν αυλόπορτα. Το ξέρουμε.

Ευλογημένη ας είναι η πίκρα μας.
Ευλογημένη η αδελφοσύνη μας.
Ευλογημένος ο κόσμος που γεννιέται.

ΚΑΠΟΤΕΣ είμαστε πολύ περήφανοι, αδελφέ μου,
γιατί δεν είμαστε καθόλου σίγουροι.
Μεγάλα λόγια λέγαμε
πολλά χρυσά γαλόνια βάζαμε στο μπράτσο του στίχου μας
ένα ψηλό λοφίο ανέμιζε στο μέτωπο του τραγουδιού μας
κάναμε θόρυβο — φοβόμαστε, γι' αυτό κάναμε θόρυβο
σκεπάζαμε το φόβο μας με τη φωνή μας
χτυπούσαμε τα τακούνια μας στο πεζοδρόμιο
ανοιχτές δρασκελιές, καμπανιστές
όπως κείνες οι παρελάσεις με τ' άδεια κανόνια
πού τις κοιτάν οι άνθρωποι απ' τα πορτοπαράθυρα
και που κανείς δεν τις χειροκροτάει.

ΤΟΤΕΣ βγάζαν λόγους στις ξύλινες εξέδρες, στα μπαλκόνια,
φώναζαν τα ραδιόφωνα, ξανάλεγαν τους λόγους,
πίσω άπ' τις σημαίες κρυβόταν ο φόβος
μέσα στα τύμπανα αγρυπνούσαν οι σκοτωμένοι
κανείς δεν καταλάβαινε τι γινόταν
οι σάλπιγγες μπορεί να δίναν το ρυθμό στα βήματα
δε δίναν το ρυθμό στην καρδιά. Ψάχναμε το ρυθμό.

Οι αντιφεγγιές άπ' τα όπλα και τα τζάμια κάτι δίναν στα μάτια μια στιγμή — τίποτ' άλλο˙
ύστερα κανένας δε θυμόταν λέξη, δε θυμόταν πρόσωπο και ήχο.
Το βράδι όταν σβήναν τα φώτα κ' έσερνε ο αγέρας στους δρόμους τις χάρτινες σημαιούλες
κ' η βαρειά σκιά ενός οδοστρωτήρα έμενε στην πόρτα
εμείς αγρυπνούσαμε
μαζεύαμε τη σκόρπια βουή των δρόμων
μαζεύαμε τα σκόρπια βήματα
βρίσκαμε το ρυθμό, την καρδιά, τη σημαία.

ΚΑΙ να, αδελφέ μου, που μάθαμε να κουβεντιάζουμε
ήσυχα-ήσυχα κι απλά.
Καταλαβαινόμαστε τώρα — δε χρειάζονται περισσότερα.
Κι αύριο λέω θα γίνουμε ακόμα πιο απλοί
θα βρούμε αυτά τα λόγια που παίρνουν το ίδιο βάρος σ' όλες τις καρδιές, σ' όλα τα χείλη
έτσι να λέμε πια τα σύκα: σύκα, και τη σκάφη: σκάφη,
κ' έτσι που να χαμογελάνε οι άλλοι και να λένε: «τέτοια ποιήματα
σου φτιάχνουμε εκατό την ώρα». Αυτό θέλουμε και μεις.

Γιατί εμείς δεν τραγουδάμε για να ξεχωρίσουμε, αδελφέ μου, απ' τον κόσμο
εμείς τραγουδάμε για να σμίξουμε τον κόσμο.

ΛΟΙΠΟΝ δεν είναι ανάγκη να φωνάξω για να με πιστέψουν,
να πουν: «όποιος φωνάζει έχει το δίκιο».
Εμείς το δίκιο τόχουμε μαζί μας και το ξέρουμε
κι όσο σιγά κι αν σου μιλήσω, ξέρω πώς θα με πιστέψεις —
συνηθίσαμε στη σιγανή κουβέντα στα κρατητήρια, στις συνεδριάσεις, στη συνωμοτική δουλειά της κατοχής
συνηθίσαμε στα μικρά σταράτα λόγια πάνου άπ' το φόβο και πάνου άπ' τον πόνο
ήμερα, ώρα, σύνθημα στις τρομερές, μουγγές γωνιές τηςνύχτας
στις διασταυρώσεις του χρόνου που μια στιγμή τις φώτιζε ο προβολέας του μέλλοντος —
βιαστικά λόγια, μια μικρή περίληψη της ζωής, τα κύρια σημεία μονάχα
γραμμένα στο κουτί των τσιγάρων, ή σ' ένα τόσο δα χαρτί
κρυμμένο στο παπούτσι, ή στο στρίφωμα του σακκακιού μας,
ένα μικρό χαρτί σαν ένα μεγάλο γεφύρι πάνου άπ' το θάνατο.

Α, βέβαια, όλα τούτα θα πουν δεν είναι τίποτα.
Όμως εσύ, αδελφέ μου, ξέρεις πώς από τούτα τ' απλά λόγια
από τούτες τις απλές πράξεις, από τούτα τα απλά τραγούδια
μεγαλώνει το μπόι της ζωής, μεγαλώνει ο κόσμος, μεγαλώνουμε.

ΚΙ ΟΧΙ να πείτε πούκανα και τίποτα σπουδαίο
μόνο που πέρασα κι ακούμπησα στον ίδιο τοίχο που ακουμπήσατε, συντρόφια μου,
μόνο που διάβασα στα τμήματα μεταγωγών τα ονόματα των ηρώων και των μαρτύρων μας
μόνο που φόρεσα τις ίδιες χειροπέδες που φορέσατε
μόνο που πόνεσα μαζί σας κι ονειρεύτηκα μαζί σας
μόνο που σε βρήκα και με βρήκες, σύντροφε.

Ο μπάρμπα-Χρίστος έχτισε το φούρνο του στρατοπέδου.
Είχα σταθεί και κοίταζα τα σίγουρα γεροντικά του χέρια
τούτα τ' απλά, σοφά, συντροφικά του χέρια —
ώρα την ώρα ο φούρνος ψήλωνε
ψήλωνε ο κόσμος
ψήλωνε η αγάπη
κι όταν γεύτηκα το πρώτο κομμάτι άπ' το ζεστό καρβέλι μας
μ' αύτη τη γεύση πήρα μέσα μου
κάτι απ' τα σοφά χέρια του γέρο-χτίστη
κάτι απ' το ήσυχο χαμόγελό του που δε ζητάει ανταπόδοση
κάτι απ' τα χέρια όλων των συντρόφων που ζυμώνουν το ψωμί του κόσμου
εκείνη τη γαλήνια σιγουριά του ανθρώπου
που φτιάχνει ωφέλιμα κι απαραίτητα πράματα.

ΎΣΤΕΡΑ μάθαμε πολύ περισσότερα, μα αν θα καθόμουν να σας τα ιστορήσω όλα
δε θα τέλειωνε ποτέ το τραγούδι μου
όπως ποτέ δεν τελειώνει η αγάπη μας, η ζωή, ο ήλιος.

Κ' έρχομαι μονάχα να σ' αγκαλιάσω και να κλάψω, αδελφέ μου,
όπως ο ερωτευμένος που γυρνάει από χρόνια στην καλή του
και μ' ένα του φιλί της λέει όλα τα χρόνια που περίμενε
κι όλα τα χρόνια που τους περιμένουν πέρα απ' το φιλί τους.

ΕΜΕΙΣ ώρες πολλές κοιτάξαμε το ίδιο σημάδι
πολλές ζωές το ψάξαμε τούτο το σημάδι
ως να του εμπιστευτούμε την καρδιά μας και τα χέρια μας.

Κι αυτό που το κοιτάξανε χιλιάδες πονεμένοι ανθρώποι
παίρνει κάτι απ' τα μάτια μας κι απ' το σμίξιμο των ματιών μας
και μεγαλώνει, μεγαλώνει, μεγαλώνει,
όπως το ζυμάρι στη σκάφη, το δέντρο στον ήλιο, η ελπίδα στην καρδιά μας.

Και τ' άλλα πάλι, τα πολύ μεγάλα, τ' άπιαστα κι αθώρητα
απ' το πολύ που τα κοιτάξαμε μαζί και τ' αγαπήσαμε μαζί
έγιναν πια δικά μας, ένα με μας, τάχουμε δίπλα μας
σαν την αλατιέρα, σαν το πιρούνι, σαν το πιάτο
και τώρα το ίδιο απλά και γκαρδιακά κοιτάζουμε ένα φύλλο ή ένα αστέρι
την πέτρα όπου καθόμαστε ή τα ψηλά φουγάρα του μέλλοντος.

Η ΚΑΡΔΙΑ μου σήμερα δε μοιάζει με κανένα σύγνεφο χρυσό που λαμπαδιάζει στο λιόγερμα
μήτε με κανέναν άγγελο που στρώνει το τραπέζι μες στα δέντρα του Παράδεισου
τινάζοντας με τ' άσπρα του φτερά τα ψίχουλα των άστρων απ' τις γενειάδες των παλιών Αγίων.

Τίποτα τέτοιο. Η καρδιά μου είναι τώρα ένα φαρδύ χωματένιο τσουκάλι
που μπήκε πολλές φορές στη φωτιά
που μαγέρεψε χιλιάδες φορές για τους φτωχούς
για τους ξωμάχους, για τους περατάρηδες
για τους εργάτες και για τις πικρές μανάδες τους
για τον πεινασμένον ήλιο, για τον κόσμο — ναι, για όλο τον κόσμο
— ένα φτωχό, καπνισμένο, μαυρισμένο τσουκάλι που κάνει καλά τη δουλειά του
που βράζει άγρια ραδίκια του βουνού κι αριά και που κάνα κοψίδι κρέας
κι από κάτου συδαυλίζουν τη φωτιά τα πεινασμένα αδέρφια μου
— καθένας βάζει και το ξύλο του καθένας καρτεράει το μερτικό του.

Κάθονται γύρω-γύρω μαζί με τ' αρνιά και τα γελάδια
όπως καθόσαστε τώρα εσείς τριγύρω μου
μιλάνε για τον καιρό, για τη σπορά, για τη σοδειά
μιλάνε για τη βροχή, για τον ήλιο, για την ειρήνη
για κείνο το σημάδι που όλο και περισσότερα μάτια το κοιτάζουν
για κείνο το άστρο που δε σβήνει με κανέναν άνεμο
κ' οι πεθαμένοι μαζεύονται γύρω απ' την τάβλα μας
και περιμένουν κι αυτοί το μερτικό τους.
Και τούτο το τσουκάλι βράζει, βράζει τραγουδώντας.

ΤΟΥΤΕΣ τις μέρες ο άνεμος μας κυνηγάει.
Γύρω σε κάθε βλέμμα το συρματόπλεγμα
γύρω στην καρδιά μας το συρματόπλεγμα
γύρω στην ελπίδα το συρματόπλεγμα. Πολύ κρύο εφέτος.

Πιο κοντά. Πιο κοντά. Μουσκεμένα χιλιόμετρα μαζεύονται γύρω τους.
Μέσα στις τσέπες του παλιού πανωφοριού τους
έχουν μικρά τζάκια να ζεσταίνουν τα παιδιά.

Κάθονται στον πάγκο κι αχνίζουν απ' τη βροχή και την απόσταση.
Η ανάσα τους είναι ο καπνός ενός τραίνου που πάει μακριά, πολύ μακριά. Kουβεντιάζουν
και τότε η ξεβαμμένη πόρτα της κάμαρας γίνεται σα μητέρα που σταυρώνει τα χέρια της κι ακούει.

Κι ακούω και γω και παίρνω κι αυγαταίνω —
ρίχνω και γω καμμιά κουβέντα που και που
όπως ρίχνουμε ένα ξύλο στη φωτιά —
φουντώνει η φλόγα, γίνεται πιότερο το φώ — ξύλο το ξύλο —
κοκκινίζουν οι τοίχοι, αποτραβιέται ο άνεμος, τρίζει το παραθυρόφυλλο 
ακούγεται έξω κάποιο γαϊδουράκι που βόσκει ακόμα στο γρασίδι
και το σκυλί κάθεται ήσυχο μπροστά στα πόδια των πεθαμένων.
Όλοι περιμένουμε να ξημερώσει.

ΕΠΕΣΕ ο άνεμος. Σιωπή. Στη γωνιά της κάμαρας
ένα αλέτρι συλλογισμένο — περιμένει τ' όργωμα.
Ακούγεται πιο καθαρά το νερό που κοχλάζει στο τσουκάλι.

Αυτοί που περιμένουν στον ξύλινο πάγκο
είναι οι φτωχοί, οι δικοί μας, οι δυνατοί
είναι οι ξωμάχοι, οι σπουδαστές κ' οι προλετάριοι
— κάθε τους λέξη είναι ένα ποτήρι κρασί
μια γωνιά μαύρο ψωμί
ένα δέντρο πλάϊ στο βράχο
ένα παράθυρο ανοιχτό στη λιακάδα.

Είναι οι δικοί μας Χριστοί, οι δικοί μας Άγιοι.
Τα χοντρά τους παπούτσια είναι σα βαγόνια με κάρβουνο
τα χέρια τους είναι η σιγουριά —
αργασμένα χέρια, σκληρά χέρια, ροζιασμένα
με φαγωμένα νύχια, με άγριες τρίχες
με το μεγάλο δάχτυλο φαρδύ όσο η ιστορία του ανθρώπου
με τη φαρδειά σπιθαμή σα γιοφύρι πάνου απ' το γκρεμό.

Τα δαχτυλικά τους αποτυπώματα δεν είναι μονάχα στα μητρώα των φυλακών
φυλάγονται στα αρχεία της ιστορίας,
τα δαχτυλικά τους αποτυπώματα είναι οι πυκνές σιδηροδρομικές γραμμές
που διασχίζουν το μέλλον. Κ' η καρδιά μου εμένα
τίποτα πιότερο, συντρόφια μου, ένα πήλινο μαυρισμένο τσουκάλι
που κάνει καλά τη δουλειά του — τίποτ' άλλο. Γεια σας σύντροφοι.

ΛΟΙΠΟΝ, παιδιά μου, συλλογιέμαι τώρα σαν τον παππού που λέει παραμύθια
(και μη θυμώνετε που σας λέω «παιδιά μου»,
μόνο στα χρόνια μπορεί νάμαι πιο μεγάλος
σε τίποτ' άλλο,
κι αύριο θα με πείτε εσείς: «παιδί μου», και γω δε θα θυμώνω
γιατί όσο θάναι νιότη μες στον κόσμο θάμαι νέος,
και να με λέτε: «παιδί μου», παιδιά μου) —
λοιπόν, παιδιά μου, συλλογιέμαι τώρα
να βρω μια λέξη να ταιριάζει στο μπόϊ της λευτεριάς
μήτε πιο ψηλή, μήτε πιο κοντή
— το περίσσιο είναι ψεύτικο
το λιγοστό είναι ντροπαλό,
και γω δεν τόχω σκοπό να καμαρώσω
για τίποτα πιότερο, για τίποτα, λιγότερο από άνθρωπος.

Θα βρούμε το τραγούδι μας. Καλά πάμε. Τί λες και συ, σύντροφε;
Καλά, καλά.

Βράσανε τα ραδίκια. Λιγοστό το λάδι. Δεν πειράζει.
Περσεύει η όρεξη κ' η καρδιά. Είναι ώρα.

ΕΔΩ είναι φως αδερφικό — απλά τα χέρια και τα μάτια.
Εδώ δεν είναι νάμαι εγώ πάνω από σένα ή εσύ πάνω από μένα.
Εδώ είναι νάναι ο καθένας μας πάνω απ' τον εαυτό του.

Εδώ είναι ένα φως αδερφικό που τρέχει σαν ποτάμι δίπλα στο μεγάλο τοίχο.
Αυτό το ποτάμι το ακούμε ως και μέσα στον ύπνο μας.
Κι όταν κοιμόμαστε τόνα μας χέρι κρεμασμένο απ' όξω απ'την κουβέρτα
βρέχεται μέσα σε τούτο το ποτάμι.

Φτάνει με δυο σταγόνες μόνο από τούτο το νερό να ραντίσεις
το πρόσωπο του εφιάλτη, και χάνεται καπνός πίσω απ' τα δέντρα.
Κι ο θάνατος δεν είναι παρά ένα φύλλο που έπεσε για να θρέψει ένα φύλλο που ανεβαίνει.

ΤΩΡΑ το δέντρο σε κοιτάει κατάματα μες απ' τα φύλλα του
η ρίζα σου δείχνει όλο το δρόμο της
εσύ κοιτάς κατάματα τον κόσμο —δεν έχεις τίποτα να κρύψεις.
Τα χέρια σου είναι καθαρά, πλυμένα με το χοντρό σαπούνι του ήλιου
τα χέρια σου τ' αφήνεις στο συντροφικό τραπέζι ξέσκεπα
τα εμπιστεύεσαι στα χέρια των συντρόφων σου.

Η κίνησή τους είναι απλή, γεμάτη ακρίβεια.
Κι όταν ακόμη βγάζεις μια τρίχα απ' το σακκάκι του φίλου σου
είναι σα να βγάζεις ένα φύλλο απ' το ημερολόγιο
επιταχύνοντας το ρυθμό του κόσμου.
Μ' όλο που το ξέρεις πως έχεις ακόμη να κλάψεις πολύ
ώσπου να μάθεις τον κόσμο να γελάει.

ΈΝΑ τσουκάλι λοιπόν. Τίποτ' άλλο.
Πήλινο, μαυρισμένο τσουκάλι,
βράζοντας, βράζοντας και τραγουδώντας,
βράζοντας πάνω στου ήλιου τη φωτιά και τραγουδώντας.

                                                    Στρατόπεδο Συγκέντρωσης Πολιτικών Κρατουμένων
                                                                     ΚΟΝΤΟΠΟΥΛΙ ΛΗΜΝΟΥ,
                                                             Δεκέμβριος 1948 - Φεβρουάριος 1949



Πέμπτη 13 Νοεμβρίου 2014

Παρομοιώσεις - Ορέστης Αλεξάκης

Μου γνέφουν

Σαν το τραγούδι της τρελής στην ακροποταμιά
Σαν το σαλό που ανάλαμψε και τώρα φέγγει ως πέρα
Σαν άλογο που υψώθηκε με φλόγες στον αγέρα
Σαν τη σιωπή που γέμισε σταυρούς την ερημιά

Σαν το κερί που τρέμισε χλομό στο μεσοφρύδι
Σαν άστρα που στραφτάλισαν στη νύχτα των ματιών
Σαν τις ψυχές που αδημονούν στα υπόγεια των σπιτιών
Σαν σπήλαιο που σε προσκαλεί στο πιο βαθύ ταξίδι

Σαν ποιητής που στο δικό του κόσμο έχει χαθεί
Σαν παραγιός που παίζοντας το φέρετρο καρφώνει
Σαν νύφη που μαρμάρωσε στο πετρωμένο χιόνι
Σαν τον προφήτη που έλιωσε προτού ν’ αναληφθεί

Σαν γέρος που αφουγκράζεται τη μνήμη του να λέει
Σαν κόρη που αναρίγησε στη μέλλουσα ενοχή
Σαν άμαξα παλιοκαιρινή που τη χτυπά η βροχή
Σαν ένας σκούφος ναυτικός που στον αφρό επιπλέει

Σαν την καλύβα του ψαρά που πάει με τα νερά
Σαν πεταλούδα που έσβησε του αρρώστου το καντήλι
Σαν το ανεπαίσθητο άρωμα που βγάζει το ασφοδίλι
Σαν άγγελος που γδύθηκε τα κάτασπρα φτερά

Σαν ταξιδιώτης που έφτασε στο μακρινό παρόν του
Σαν δύτης που ξεχάστηκε στους κήπους των βυθών
Σαν πόλη που προσάραξε στο αέναο παρελθόν
Σαν επισκέπτης που έμεινε στη χώρα των νεκρών του

Σαν μια γυναίκα-φάντασμα στο τρίποδο του μπαρ
Σαν φλόγα που στο ρόδινο ποτήρι μέσα λάμπει
Σαν το παιδί που αποζητά στο παραμύθι να ’μπει
Σαν όνειρο που ζέστανε τον ύπνο του κλοσάρ

Σαν πόρνη που νοστάλγησε το παιδικό κρεβάτι
Σαν τη νεκρή που ζύμωνε τα Σάββατα ψωμί
Σαν τον τυφλό που ακολουθεί την ίδια διαδρομή
Σαν το λυχνάρι που έφεξε το δρόμο του υπνοβάτη

Σαν σήμαντρο που ακούγεται βαθιά στην προσευχή
Σαν οδοιπόρος που έχασε το σώμα του στο δρόμο
Σαν ένα χέρι αόρατο που σε χτυπά στον ώμο
Σαν κάποιος που κλειδώθηκε σε μια παλιά εποχή

Σαν τη γριά που φόρεσε το νυφικό της πέπλο
Σαν τον καθρέφτη που έδειξε στο φόντο το σταυρό
Σαν αστραπή που φώτισε το απρόσβατο ιερό
Σαν τον Χριστό που απρόσμενα κατέβηκε απ’ το τέμπλο

Σαν αίγαγρος που απ’ τον γκρεμό τον ωκεανό κοιτάζει
Σαν φίδι που υποτάχτηκε κι αγάπησε τη γη
Σαν τρένο που απ’ τη σήραγγα δεν έχει ξαναβγεί
Σαν βάρκα που πετάει ψηλά κι απ’ την καρένα στάζει

Σαν ό,τι στέκει αντίγνωμο στη μοίρα του κενού
Σαν ό,τι κλείνει τις ρωγμές στο ρημαγμένο σπίτι
Σαν ένα φέγγος διάχυτο στη νύχτα του ερημίτη
Σαν οδοδείχτης που οδηγεί στο δρόμο τ’ ουρανού

Σαν να ’ναι ο κόσμος εύ-μορφος κι ο χρόνος αδερφός
Σαν να μην κλείνουν πίσω σου για πάντα οι τόσες θύρες
Σαν να μη σκύβουν πάνω στις πληγές σου οι ψυχοθήρες
Σαν να μην έχουν σύνορα τα μάτια και το φως

Από τη συλλογή "Μου γνέφουν" - Έμμετρα Ποιήματα (Καστανιώτης, 2000)



Βιογραφικά στοιχεία
O Oρέστης Aλεξάκης γεννήθηκε το 1931 στην Kέρκυρα. Σπούδασε νομικά και άσκησε στην Aθήνα το επάγγελμα του δικηγόρου έως το 1992. Zει κατά κύριο λόγο στην Kέρκυρα. Έγραψε κυρίως ποίηση, παράλληλα όμως ασχολήθηκε με φιλολογικά μελετήματα, δοκίμια και κριτική. Ποιήματά του έχουν μεταφραστεί στα αγγλικά, ισπανικά και σερβικά. Έχει τιμηθεί για την ποίησή του με το βραβείο Nικηφόρου Bρεττάκου.

Σάββατο 11 Οκτωβρίου 2014

Τάσος Λειβαδίτης: Σε μια γυναίκα

Αυτή είναι ποίηση.
Ποίηση αυτό είναι.
Και δε χρειάζεται, γιατί δεν υπάρχει, κάτι άλλο να πεις.

Σε μια γυναίκα

—Τάσος Λειβαδίτης—

Θυμάσαι τις νύχτες; Για να σε κάνω να γελάσεις περπατούσα πάνω στο γυαλί της λάμπας.
«Πώς γίνεται;» ρώταγες. Μα ήταν απλό
αφού μ’ αγαπούσες.

Τάσος Λειβαδίτης, «Σημειώσεις», Ποίηση, τόμος δεύτερος: 1972-1977, Κέδρος 1987

Το διάβασα στο http://dimartblog.com/2014/10/01/poem-of-the-week-110/

Eric Burdon & War - Spirit/Love Is All Around/Train Train (Live, 1971)

Νομίζω πως όταν η κουβέντα έρθει στα blues και στη jazz, από το συνάφι όσων διατήρησαν τα εκλογικά τους δικαιώματα στην περιφέρεια του rock, δυο είναι που κανείς δεν μπορεί να τους αρνηθεί την υπόκλιση: ο Van Morrison και ο Eric Burdon. Με τον δεύτερο το Μυστήριο Τρένο διασταυρώθηκε σε μια στροφή της αποψινής διαδρομής· του σφύριξε δις, κι έκοψε ταχύτητα για να απολαύσει το σπάνιου καλλιτεχνικού αναστήματος medley που ακολουθεί. Ειδικά από το 13:36 και μετά, η διήγηση, που πλέον εξιστορείται σε γλώσσα μηχανής, μπορεί να κάνει ακόμα και μέταλλα να λυγίσουν.